Velkomin í byrjendaleiðarvísinn okkar um allar mismunandi tegundir mótorhjóla. Hvar sem þú ert staddur á vegferð þinni í heimi mótorhjóla: hvort sem þú hefur nýlokið prófinu og ert að leita að þínu fyrsta hjóli, eða ert reyndur ökumaður á sporthjóli sem íhugar breytingar – lestu áfram og kynntu þér það fjölbreytta úrval sem mótorhjólaheimurinn hefur upp á að bjóða.

Hverjar eru mismunandi tegundir mótorhjóla?

Við höfum skipt úrvalinu í 13 mismunandi flokka. Allar þessar mismunandi tegundir mótorhjóla fást með ýmsum vélarstærðum og hver framleiðandi getur haft sína eigin útfærslu á hverjum stíl, en hægt er að flokka 99% allra mótorhjóla í einn af þessum 13 flokkum.

Moped:

Sem almenn regla byrja nýir ökumenn á minni hjólum á meðan þeir læra, og færast síðan yfir á stærri hjól þegar þeir hafa öðlast meiri reynslu.

Moped er hefðbundið byrjendahjól með vél sem er minni en 50 cc. Heitið Moped var upphaflega notað yfir „vélknúið stigreiðhjól“ sem var með bæði pedala og litla vél. Nú er heitið algengast yfir 50 cc hjól með lágu stigi (step-through), þar sem þú stígur inn í hjólið til að setjast á það í stað þess að sveifla fætinum yfir það. Þessi tegund hjóla varð ef til vill frægust fyrir ítalska fyrirtækið Vespa. Hjólið hefur verið gert ódauðlegt í dægurmenningu í kvikmyndum eins og Rómaborgarævintýri (Roman Holiday) og Quadrophenia, og hentar öllum: allt frá því að vera táknmynd svala sjöunda áratugarins yfir í að vera hagnýtt borgarhjól sem var nánast örugglega notað til að senda síðustu pizzuna sem þú pantaðir.

Skúta:

Skútur (Scooters) finnast einnig oftast í borgum og geta litið út eins og Moped: þú stígur líka inn í rammann til að setjast á þær. Helsti munurinn er sá að þær takmarkast ekki við 50 cc vélar. Reyndar framleiðir Honda nú skútu með 750 cc vél, sem er stærri en sumar hreinar sportvélar. Skútur eru þægilegar, hagnýtar, auðveldar í akstri og frábærar til að smjúga í gegnum umferð, og því eru þær í miklu uppáhaldi hjá þeim sem ferðast innanborga um allan heim. Ef þú keyrir út fyrir borgina eru stærri vélarnar einnig færar um að halda löglegum hraða á þjóðvegum. Með fullsjálfvirkum gírkössum þarf ekki að hugsa um kúplingu eða gírskiptingu, bara „snúðu og farðu“. Oft eru þær með hita í handföngum og stillanlega framrúðu, sem sýnir að framleiðendur líta svo sannarlega á skútur sem hjól fyrir allan ársins hring, tilbúin í borgarumferðina hvað sem veðri líður.

Nakin hjól:

Nakin hjól (stundum kölluð Streetfighter) draga nafn sitt af einfaldri hönnun sinni. Oftast samanstanda þau af grind, eldsneytistanki og vél án frekari yfirbyggingar (framrúðu eða hlífum): nánast eins og hjól sem hefur verið afklætt, þaðan kemur nafnið „nakin“. Þau eru einnig þekkt fyrir upprétta akstursstöðu og geta talist góð byrjendahjól þar sem þau eru einföld í akstri, ódýrari í kaupum og bjóða upp á gott útsýni yfir veginn. Þótt þau séu ekki hönnuð fyrir hámarkshraða, þá gerir létt bygging þeirra og notkun á meðalstórum vélum (600 cc er algeng stærð í þessum flokki) þeim kleift að fara hratt yfir. Hins vegar gæti mjög mikill hraði orðið til þess að þú þurfir að halda dauðahaldi í stýrið vegna þess að engin vindvörn er til staðar.

Þótt einfaldleiki sé grundvallaratriði í þessum flokki hefur hann þróast mikið í gegnum árin. Sum nakin hjól – þessi Streetfighter-hjól sem nefnd voru áðan – eru nú í raun mjög lík sporthjólum án hlífa, með mörgum af sömu hágæða íhlutunum og rafeindabúnaðinum og sporthjólin, en halda samt nakta útlitinu.

Cruiser:

Hallaðu þér aftur, hjólið malar undir þér, fæturnir teygðir fram og þú getur virt fyrir þér heiminn á meðan þú keyrir. Þú ert ekkert að flýta þér og ferðalagið er jafn mikilvægt og áfangastaðurinn. Þú situr þægilega, hefur engar áhyggjur af því að taka fram úr Formúlu 1 bíl, ert líklega með opinn hjálm og sólgleraugu og vonar að veðrið haldist gott.

Cruiser-hjól eru oftast tengd við hinn sögufræga bandaríska framleiðanda Harley Davidson. Þau eru löng og lág og vekja mikla athygli, bæði í sjón og heyrn. Lág sætishæð gerir þau auðveld í meðförum, sérstaklega þegar litið er til heildarþyngdar þeirra sem er oft talsverð. Þeim fylgja gjarnan miklir aukahlutalistar sem gera eigendum kleift að sérsníða hjólið sitt. Almennt eru þau með stórar vélar, en þær eru stilltar fyrir tork (kraft á lágum snúningi) fremur en hámarkshraða. Þótt þau nái fljótt hraða eru þau ekki hönnuð fyrir hraðakstur heldur fyrir þægilega langferð: þau líta vel út og hljóma enn betur.

Sport/Supersport

Að sumu leyti snúast öll mótorhjól um afl og hraða, ómengaða upplifun sem krefst meiri athygli en akstur bíls og veitir spennu sem ekkert annað farartæki kemst nálægt. Tærustu birtingarmynd þessa er að finna í sporthjólum. Þessi hjól eru árásargjörn í nánast öllum skilningi: akstursstaða, aflgjöf, hallahorn og hljóð. Þau eru ekki fyrir byrjendur og geta verið óvægin, jafnvel fyrir reynda ökumenn. Með aflmiðað við þyngd sem sést ekki í neinum öðrum flokki, munu þau taka öllum öðrum hjólum fram í hröðun, hemlun og beygjum. Ef þig dreymir um segul á sjóndeildarhringinn, þá eru þetta hjólin fyrir þig. Hefðbundin stærð er 600 cc (stundum kölluð Supersport) og 1.000 cc (oft kölluð Superbike). Þessi hjól eru nú orðin svo hröð og öflug að þau krefjast rafrænna hjálpartækja til að halda þeim á veginum. Prjónvörn (sem kemur í veg fyrir að framhjólið lyftist við hröðun) og spólvörn (sem takmarkar afl til afturhjólsins til að koma í veg fyrir skrik) eru grundvallaratriði, en sporthjól eru nú reglulega með rafeindabúnað sem fyrir nokkrum árum var aðeins í boði á keppnishjólum. Reyndar eru flest þessi hjól hönnuð fyrir keppni eða byggð á keppnishjólum, en augljósustu hliðstæðurnar eru World Superbike og World Supersport heimsmeistaramótin, þar sem hjólin verða að vera mjög lík þeim gerðum sem hver sem er getur keypt til notkunar á vegum.

Enn hærra stig, með enn meiri hraða og ótrúlega afköst – og ólögleg til notkunar á vegum – eru frumgerðir sporthjóla. Þau öflugustu keppa í MotoGP, þeim flokki kappaksturs sem hefur fært okkur frægasta mótorhjólakappa allra tíma, ítalann Valentino Rossi.

Með þungann á úlnliðunum og fæturna krullaða undir þér á háum fóthvílum til að tryggja góða veghæð í kröppum beygjum, eru sporthjól alls ekki þægileg. Þau eru hönnuð fyrir stutta spretti og bjóða upp á litla sem enga þægindi, enga möguleika á farangri og oft ekki einu sinni farþegasæti. Nútíma sporthjól eru oft máluð í keppnislitum og eiga heima á brautinni, en geta verið dálítið óvægin á almennum vegum.

Margir framleiðendur gera sér grein fyrir því að sporthjólahönnun selst vel til allra aldurshópa, svo þeir bjóða stundum upp á hjól með minni vélum sem gætu flokkast sem sporthjól, en þau eru alls ekki eins öflug og 600 cc eða 1.000 cc týpurnar.

Ævintýrahjól

Ævintýrahjól (Adventure bikes) hafa verið til síðan snemma á níunda áratugnum en vinsældir þeirra stórjókust á fyrsta áratug aldarinnar eftir hina vinsælu sjónvarpsþætti Long Way Round. Þar ákváðu kvikmyndastjarnan Ewan McGregor og vinur hans Charlie Boorman að hjóla umhverfis jörðina og taka aðeins með sér það sem þeir gátu borið á hjólunum. Með blöndu af vegaakstri, malarvegum og hreinum torfærum þarf ævintýrahjólið að bjóða upp á sterka og upprétta akstursstöðu, mikla fjöðrun til að gleypa ójöfnur í landslaginu, stóra eldsneytistanka fyrir langar vegalengdir, pláss fyrir verkfæri og búnað og gróft munstruð torfærudekk til að tryggja að þú komist upp úr ánni sem þú varst að keyra í gegnum. Oft eru þessi hjól með styrkta grind og veltigrindur, því búast má við að hjólið detti af og til í erfiðu landslagi. Þau eru einnig með mjög öflug framljós, svo að þrátt fyrir tafir yfir daginn geturðu samt séð til þegar þú keyrir inn í nóttina og slærð loks upp búðum undir stjörnuhimni.

Þú þarft þó ekki að vera að keyra yfir Góbí-eyðimörkina til að nota ævintýrahjól: allir þeir eiginleikar sem gera þau frábær til að keyra yfir fjallgarða eiga jafnt við um ökumenn sem fara aldrei út fyrir malbikið. Þau eru mjög vinsæl sem ferðahjól: farangursrýmið, frábær akstursstaða fyrir langa daga í hnakknum, mikill áreiðanleiki, langt drægi og mikil viðvera á veginum laða marga að ævintýraflokknum sem ætla sér aldrei í torfærur.

Ferðahjól

Ertu að fara að hjóla þvert yfir Evrópu? Þá er þetta hjólið fyrir þig. Með mjög þægilegri akstursstöðu sem hönnuð er til að lágmarka álag á stýrið, er jafnvel farþegasætið mjög mjúkt, oft með baki og stundum jafnvel hita. Með stórum eldsneytistanki og innbyggðu farangursrými í yfirbyggingunni, mun þetta hjól flytja þig frá Marseille til Mílanó með hraði og þægindum. Ferðahjól eru með stórar framhlífar til að beina vindi og veðri frá þér, svo þú situr eins og í loftbólu með svo lítinn vindgný að þessi tegund hjóla er stundum með hljómtæki svo þú getir hlustað á tónlist á leiðinni. Mjög mjúk fjöðrun jafnar út verstu ójöfnurnar á veginum og sparneytnar en öflugar vélar gera það að verkum að hægt er að sitja tímunum saman í hnakknum án þess að stoppa til að taka bensín eða teygja úr sér. Aðeins lengra hjólhaf en á sporthjóli eða sportferðahjóli þýðir mikinn stöðugleika á miklum hraða á þjóðvegum, en það getur líka þýtt að þau krefjist meiri vinnu við að skipta um stefnu á krókóttum vegum. Þessi hjól eru algjörar kílómetraætur: vélarnar eru öflugar en bjóða líka upp á mikla skilvirkni og drægni, sem tryggir að þú þarft að gera færri hlé. Ferðahjól sjá til þess að þú komir eins afslappaður og hugsast getur á áfangastað, sama hversu löng ferðin hefur verið.

Sportferðahjól

Líkt og ferðahjólið er þessi tegund hönnuð til að leggja að baki langar vegalengdir, en að þessu sinni með meiri áherslu á sport. Með aðeins hraðskreiðari útgáfu af ferðahjólavélinni og með aðeins árásargjarnari akstursstöðu, mun þetta hjól flytja þig úr eyðimörkinni til fjallanna og leyfa þér síðan að keyra eins og dálítill „hooligan“ upp fjallið sjálft. Það er meiri sportáhersla í flestum þáttum miðað við ferðahjólið, þar á meðal öflugri bremsur, stífari fjöðrun og dekk sem eru hönnuð fyrir meira grip fremur en endingu. Eitt frægt ítalskt sportferðahjól, Ducati ST2/4, var með pústkerfi sem gat breytt um stöðu eftir því hvernig verið var að keyra því. Langir þjóðvegir? Pústrið gat verið í lágri stöðu á hlið hjólsins. Taka beygjurnar á fjallvegum? Færðu pústrið upp svo það skrapist ekki við yfirborð vegarins þegar þú hallar hjólinu alveg niður.

Það er skiljanlegt að sportferðahjól séu vélarnar sem margir sporthjólamenn færa sig yfir á þegar þeir eldast, því þau bjóða upp á mikla afköst sporthjólsins sem þeir eru vanir, en með mikið af þægindum ferðahjólsins.

Klassísk hjól

„Klassískt“ er víðtækt hugtak en nær gróflega yfir mótorhjól sem eru eldri en 30 ára, sem þýðir að jafnvel sporthjól frá upphafi tíunda áratugarins geta nú talist klassísk. Hins vegar, jafnvel þótt hjólin okkar frá því um 1990 teljist tæknilega klassísk, þá vísar þessi tegund fornvéla yfirleitt til hjóla sem eru enn lengra aftur úr fortíðinni: hjól frá þeim tíma þegar ljósmyndir voru svarthvítar, sem eru ef til vill með startpedala, „pea-shooter“ púströr, minna afl (miðað við nútímastaðla) og endrum og sinnum smá olíuleka. Klassísk hjól bjóða upp á yfirgripsmikla upplifun af vélbúnaðinum sjálfum, þar sem einfaldleikinn veitir tengingu við hvern takt og titring vélarinnar, óháð stærð. Þar sem búast má við að stundum þurfi að glæða þau lífi af mikilli þolinmæði, eru þau eins og einfaldur riffill í samanburði við laserstýrð flugskeyti nútímans.

Flestir stóru nútímaframleiðendurnir voru að búa til hjól á sjötta og sjöunda áratugnum – Honda og BMW svo dæmi séu tekin um tvo risa – en margir smærri framleiðendur hafa komið og farið síðan þá. Vörumerki eins og BSA, sem seint á sjötta áratugnum og á þeim sjöunda var stærsti mótorhjólaframleiðandi í heimi, eru fyrir löngu horfin úr verslunum og skreyta nú aðeins sölusíðurnar: „15 varkárir eigendur og aðeins einn lítill olíuleki...“ Þau eru keypt og seld af miklum ákafa af áhugafólki sem metur einfaldleikann og eignarupplifunina umfram alla aðra eiginleika.

Retro:

Retro-hjól eru algjörlega nútímaleg hjól en hönnuð til að líta nákvæmlega út eins og vélar frá klassíska tímabilinu. Þú færð allan stílinn og tilfinninguna frá klassísku hjóli en með nútíma vélum, nútíma áreiðanleika og nútíma rafbúnaði. Retro-mótorhjól hafa notið vaxandi vinsælda á síðustu árum og höfða til fólks sem man eftir að hafa keyrt svona hjól í æsku en hefur ef til vill ekki löngun eða þolinmæði til að viðhalda raunverulegu klassísku hjóli og gera við þessa olíuleka. Þessum tegundum mótorhjóla mætti lýsa sem hjólum með gamaldags yfirbragð en nútímalegan áreiðanleika.

Torfæruhjól/Motocross/Malarhjól

Þessi tegund mótorhjóla er hönnuð til notkunar eingöngu utan vega. Mikil fjöðrun, hátt sæti, létt og mjó: þau eru hönnuð til að þeytast um skóga og slóða eða keppa á sérsmíðuðum motocross-brautum. Með stórum og gróft munstruðum dekkjum fyrir hámarksgrip á lausu eða drullugu undirlagi, eru þessi hjól með minni vélar, sprengifima hröðun og enga áherslu á hámarkshraða eða þægindi. Snerpa og seigla eru lykilatriði þar sem malarhjólum er oft stokkið yfir hindranir, sem er hluti af hönnun þeirra sem gerir það að verkum að þau eru oft notuð sem listaksturshjól á sýningum, þar sem ökumenn geta tekið heljarstökk af pöllum eða farið yfir stórar hindranir. Ef þig langar að stökkva yfir Miklagljúfur (Grand Canyon), eða komast frá einum enda skógar til hins, þá eru þetta hjólin til þess.

Dual-sport

Dual-sport mótorhjól eru hjól sem hægt er að nota bæði á vegum og utan vega. Þau eru að sumu leyti lík ævintýrahjólum, þótt þau séu yfirleitt með minni vél. Þessi tegund mótorhjóla hentar þeim sem vilja hjól sem virkar í torfærum en bregst þeim ekki ef þeir þurfa líka að keyra á malbiki. Mikil fjöðrun og há sætishæð minna á hrein torfæruhjól, en með dekkjum sem henta betur fyrir vegi og aðeins þægilegra sæti geta þessi hjól einnig lagt að baki kílómetra á vegi án mikilla vandræða og eru aðeins þægilegri á meiri hraða en alvöru MX-hjól.

Sérsmíðuð hjól (13.1 chopper, 13.2 bobber, 13.3 café racer, 13.4 rat)

Þessi tegund mótorhjóla er ef til vill erfiðast að skilgreina nákvæmlega þar sem sérsmíðuð hjól (Custom) hafa, eðli málsins samkvæmt, verið löguð að óskum hvers og eins. Þetta er hluti af markaðnum fyrir fólk sem smíðar eigin hjól í bílskúrnum, eða kaupir sérútgáfur frá sérhæfðum fyrirtækjum, þar sem eigendur leggja mikið upp úr einstaklingseinkennum sínum.

Sérsmíðuðum hjólum er yfirleitt skipt í undirflokka: Chopper, Bobber, Café Racer eða Rat-hjól.

13.1)
Chopper-hjól eru venjulega byggð á Cruiser-hjólum en með ýktum einkennum. Akstursstaðan er þannig að fæturnir eru teygðir alveg fram og hátt stýri stendur upp eins og nautshorn, stundum svo mikið að erfitt getur verið að stjórna þeim. Framhjólið er fært langt fram og smiðirnir nota mjög breitt afturdekk án afturfjöðrunar. Þessi hjól eru hvorki þægileg né auðveld í akstri heldur snúast þau alfarið um útlit og viðveru á veginum.

13.2)
Bobber-hjól eiga rætur sínar að rekja til þriðja og fjórða áratugarins þegar bandarískir viðskiptavinir Harley Davidson byrjuðu að fjarlægja óþarfa hluti af hjólunum sínum til að létta þau. Þeir unnu eftir ákveðinni uppskrift sem fól í sér að stytta bretti, lækka sætið og oft stytta hjólhafið (lengd hjólsins). Þessi „bob-jobs“ urðu enn vinsælli eftir seinni heimsstyrjöldina. Hermenn sem sneru aftur úr stríði notuðu þekkingu sína á viðhaldi herfarartækja til að sérsníða hjólin sín í þessum Bobber-stíl. Nú er þetta löngu orðið viðurkennt útlit og mörg stór vörumerki bjóða upp á Bobber-hjól í sínu úrvali.

13.3)
Café Racer-hjól eiga uppruna sinn í rokkaramenningu sjöunda áratugarins í Bretlandi. Keypt voru venjuleg hjól og síðan var algengast að stýrið og fótvílurnar væru færðar til að skapa straumlínulagaðri akstursstöðu til að ná meiri hámarkshraða. Einnig var hægt að vinna í vélunum en það er há staða fóta og lág staða stýris sem einkennir Café Racer, þar sem tekið er hagnýtt hjól og það gert spennandi.

13.4)
Rat-hjól eru einnig byggð á ákveðnu útliti, en í þeirra tilfelli er það nánast skorturinn á sérstöku skilgreindu útliti sem einkennir þau. Drusluleg, lítið viðhaldin, oft viðgerð að hluta með röngum eða undarlegum hlutum: þessi tegund mótorhjóla er nánast viljandi ljót og fylgir þeirri hugmyndafræði að ekkert sé rangt og þú eigir bara að gera það sem þú vilt. Engin mistök eru gerð og hjólin biðjast ekki afsökunar á því að líta út fyrir að hafa verið dregin beint upp úr haugunum.