Allir sem eru að læra á mótorhjól ættu að skilja hvernig hjólið hegðar sér við allar aðstæður. Ein mikilvægasta færnin sem þú þarft að ná tökum á er hemlun. Að læra að bremsa örugglega á mótorhjóli krefst annars konar nálgunar en að bremsa í bíl, þar sem þú þarft að skilja jafnvægi bremsa, stjórn og hvernig hemlunargeta breytist í aðstæðum eins og í bleytu eða þegar fluttur er farmur. Í þessari handbók er farið yfir tæknina svo þú getir bremsað á öruggan hátt og af öryggi úti á veginum.

Af hverju rétt hemlun á mótorhjóli skiptir máli

Öryggið er í fyrirrúmi þegar þú keyrir mótorhjól. Snögg hemlun getur aukið líkurnar á slysum ásamt því að valda sliti á hjólinu. Hafðu þessa þætti í huga þegar þú bremsar.

Hemlunarvegalengd og grip

Segjum að þú takir eftir hættu framundan á veginum og þurfir að bremsa. Vegalengdin sem það tekur frá því að þú byrjar að bremsa þar til þú stöðvar alveg kallast hemlunarvegalengd. Hafðu í huga að því lengri tíma sem það tekur þig að hefja hemlun eftir að þú tekur eftir hættu, þeim mun lengra ferðu áður en þú stöðvar alveg. Þessi vegalengd lengist enn frekar í bleytu þegar vegurinn er mun hálli. Annað sem þarf að huga að er grip. Það vísar til tengingarinnar á milli dekkja mótorhjólsins og yfirborðsins. Röng hemlunartækni getur dregið úr gripi hjólsins á veginum, sem veldur því að þú missir stöðugleika og getur lent í slysi. Með því að bremsa rétt geturðu sigrast á vandamálum tengdum hemlunarvegalengd eða skorti á gripi og stöðvað á mun öruggari hátt.

Algeng mistök byrjenda

Hér eru nokkur algeng mistök sem byrjendur gera þegar kemur að því að bremsa örugglega á mótorhjóli:

• Að sjá ekki fyrir hættur framundan, sem verður til þess að bremsað er of seint.

• Að loka ekki fyrir inngjöfina á meðan bremsað er, sem veldur því að mótorhjólið heldur áfram að flýta ferðinni þrátt fyrir hemlun.

• Að hafa ekki fingurna nálægt bremsuhandfanginu þegar búist er við að þurfa að stoppa. Þetta lengir hemlunarvegalengdina til muna.

• Að vera óundirbúinn fyrir neyðarhemlun ef hennar er þörf.

• Að taka of fast í frambremsuna þannig að hjólið missi veggrip.

• Að taka ósjálfrátt í kúplinguna þegar bremsað er, sem útilokar vélhemlun. Þetta eykur einnig hemlunarvegalengdina.

• Að nota eingöngu afturbremsuna og hunsa þá fremri. Þetta getur valdið því að hjólið skriðni, sem getur aukið slit.

• Að beygja hjólinu á meðan bremsað er fast, sem getur valdið því að þú missir stjórn.

Skilningur á hemlunarkerfi mótorhjólsins

Jafnvel hröðustu mótorhjól þurfa örugga leið til að hægja á sér. Til að nota bremsurnar á öruggan hátt er mikilvægt að skilja hvernig hemlunarkerfið virkar. Hver hluti hefur sitt hlutverk í að tryggja að þú stöðvir á öruggan hátt í hvert sinn. Hér eru nokkur algeng atriði sem þarf að huga að.

Frambremsa: aðalstöðvunarkrafturinn

Frambremsan er sú sem gerir mest af vinnunni þegar kemur að því að bremsa. Handfangið fyrir frambremsuna er hægra megin á stýri mótorhjólsins. Þegar tekið er í hana sér frambremsan um 70% af stöðvunargetu mótorhjólsins. Þar sem hún er öflugasti hluti hemlunarkerfisins ættirðu alltaf að reyna að nota hana mjúklega og án þess að beita of miklum þrýstingi. Þetta gerir þér kleift að stöðva á öruggan og yfirvegaðan hátt.

Afturbremsa: stöðugleiki og stjórn

Afturbremsan er notuð með pedala hægra megin á hjólinu, staðsettum nálægt fóthvílunni. Þó hún sé ekki jafn öflug og frambremsan, hjálpar hún til við að draga úr hraða. Notkun afturbremsunnar er sérstaklega gagnleg þegar þú vilt hægja á þér án þess að stöðva alveg. Hún dregur einnig úr hættunni á að afturhjólið lyftist frá jörðu ef frambremsunni er beitt snögglega. Að lokum hjálpar afturbremsan þér að halda stöðugleika og dregur úr hættu á að missa stjórn.

ABS-bremsur á móti bremsum án ABS

ABS stendur fyrir læsivörn (e. anti-lock braking system). Kerfið notar tölvu til að fylgjast með hraða hjólanna og ef þú þarft skyndilega að bremsa fast, grípur ABS inn í og kemur í veg fyrir að hjólin læsist. Þetta hjálpar til við að stytta hemlunarvegalengdina, halda stjórn og hugsanlega forðast slys eða skemmdir á hjólinu. Þó að ABS sé orðið algengur búnaður á nútíma mótorhjólum er samt mikilvægt að læra rétta hemlunartækni og treysta ekki eingöngu á kerfið. Ef hjólið þitt er ekki með ABS þarftu að stjórna bremsuþrýstingnum handvirkt. Reyndu að beita um 70% þrýstingi á frambremsuna og 30% á þá aftari og æfðu þig þar til það verður eðlislægt.

Hvernig á að nota fram- og afturbremsurnar á öruggan hátt

Nú þegar þú veist um fram- og afturbremsurnar og hvar þær eru staðsettar geturðu æft þig í að nota þær saman. Hvor hluti hefur mismunandi hlutverk þegar kemur að því að stöðva hjólið á öruggan hátt. Hér eru nokkur ráð um hvenær á að nota hvorar bremsur fyrir sig.

Hvenær og hvernig á að nota frambremsuna

Hafðu tvo fingur á bremsuhandfanginu og notaðu hana varlega til að stöðva mjúklega. Því meiri þrýstingi sem þú beitir, þeim mun meiri verður hemlunarkrafturinn, svo farðu varlega. Notaðu frambremsuna þegar þú hægir á þér af miklum hraða, þegar þú þarft að stöðva fljótt eða þegar þú bremsar í beinni línu. Þar sem frambremsan veitir mestan stöðvunarkraft mótorhjólsins skaltu nota hana mjúklega og á skilvirkan hátt til að ná stjórnaðri og stöðugri stöðvun. Aldrei taka snöggt í frambremsuna þegar stýrinu er snúið, þar sem það getur valdið því að hjólið missi jafnvægið og velti, jafnvel á litlum hraða og hjá reyndum ökumönnum.

Hvenær á að nota afturbremsuna

Afturbremsan er notuð með því að stíga varlega á pedalann með tánni á stígvélinu. Afturbremsan hefur mun minni stöðvunarkraft en frambremsan og er aðallega notuð til að draga úr hraða á meðan jafnvægi er haldið, frekar en til að stöðva hjólið alveg. Hún er sérstaklega gagnleg við akstur á litlum hraða, svo sem við leggingu eða í beygjum, þegar lagt er af stað í halla og í öllum aðstæðum sem krefjast aukins jafnvægis við hægan akstur.

Að finna rétta jafnvægið á milli þeirra

Þegar þú veist hvernig báðar bremsurnar virka og hvaða hlutverki þær gegna geturðu notað þær saman til að stöðva á skilvirkari hátt. Með því að nota báðar bremsur samtímis geturðu stöðvað smám saman. Þetta dreifir stöðvunarkraftinum á milli beggja bremsa, þar sem afturbremsan hjálpar þér að halda jafnvægi og draga úr hraða á meðan frambremsan hjálpar þér að stöðva alveg á fljótlegan hátt. Þetta er sérstaklega gagnlegt þegar bremsað er á blautu eða ójöfnu yfirborði án þess að hætta sé á að hjólin læsist.

Hemlunartækni við mismunandi aðstæður

Þegar þú ert kominn með tök á því að bremsa á öruggan hátt er þess virði að læra hvernig hemlunartækni breytist við mismunandi aðstæður. Þetta getur verið allt frá því hvernig á að bremsa í rigningu yfir í örugga hemlun þegar fluttur er farangur eða farþegi. Hér að neðan eru nokkrar sviðsmyndir sem gott er að æfa.

Hemlun í beygjum

Hægðu á þér þegar þú nálgast beygju með því að nota bæði fram- og afturbremsur á meðan þú heldur hjólinu uppréttu. Beittu mótstýringu eftir þörfum til að halda jafnvægi. Háþróuð tækni sem kallast „trail braking“ getur einnig hjálpað til við að halda stjórn í gegnum beygju. Til að gera þetta skaltu beita ákveðinni, stjórnaðri hemlun á meðan þú ert uppréttur á leið að beygjunni. Þegar þú hallar þér inn í beygjuna skaltu sleppa bremsunum smám saman þar til þú ert kominn út úr beygjunni og tilbúinn að gefa í aftur. Þessi tækni krefst æfingar, svo prófaðu hana á öruggu svæði áður en þú notar hana í almennri umferð.

Neyðarhemlun

Ef upp kemur neyðarástand þar sem þú þarft að bremsa snögglega er mikilvægt að halda ró sinni og forðast örvæntingu. Notaðu báðar bremsur mjúklega en ákveðið. Ef afturhjólið læsist skaltu halda afturbremsunni inni og stýra þig út úr því á meðan þú heldur hjólinu uppréttu. Ef framhjólið læsist skaltu sleppa bremsunni strax og taka aftur mjúklega í hana. Ef mótorhjólið þitt er búið ABS minnkar hættan á að hjólin læsist verulega. Þegar þú hefur stöðvað alveg skaltu athuga spegla og blinda punkta áður en þú leggur af stað aftur.

Hemlun á blautum eða hálum vegum

Blautir og hálir vegir gera hemlun mun erfiðari fyrir mótorhjól. Ekki aðeins lengist heildarhemlunarvegalengdin á blautum vegum heldur er hætta á vatnsplani (e. hydroplaning) þar sem vatn á yfirborðinu veldur því að dekkin missa veggrip. Til að bremsa á öruggan hátt í bleytu ættirðu að nota báðar bremsur snemma og varlega þar til þú stöðvar smám saman. Þar sem hemlunarvegalengdin er meiri í rigningu mun það að bremsa snemma tryggja mun öruggari stöðvun. Af þeim sökum skaltu alltaf halda góðri fjarlægð frá öðrum ökutækjum.

Hemlun með farþega eða farangur

Líkt og á hálum vegum mun akstur með farþega eða farangur lengja hemlunarvegalengdina til muna. Þetta er vegna þess að aukaþyngdin setur meira álag á bremsurnar. Gættu þess að nota báðar bremsur snemma og mjúklega til að stöðva á öruggan hátt. Forðastu að bremsa of snögglega þar sem það gæti skaðað farangurinn eða farþegann. Ef þú ert með farþega skaltu nota bendingar til að láta vita þegar þú ætlar að stoppa.

Algeng hemlunarmistök sem ber að forðast

Jafnvel þótt þú sért reyndur ökumaður gætirðu verið að gera algeng hemlunarmistök í daglegum akstri. Til að forðast meiðsli eða skemmdir á hjólinu skaltu forðast eftirfarandi.

Að grípa snöggt í bremsurnar

Þegar þú sérð hindrun framundan eða þarft að stöðva alveg getur verið freistandi að grípa í bremsurnar af öllu afli. Vandamálið er að þessi skyndilega hemlun getur haft áhrif á stöðugleika hjólsins og valdið því að hjólin læsist. Áhættan felst í því að missa veggripið, að framhjólið lyftist sem gæti kastað þér af hjólinu eða að afturhjólið skriðni sem getur leitt til þess að þú missir stjórn. Æfðu neyðarhemlun á öruggum stað til að forðast hættuna á að grípa í bremsurnar í panikki.

Ofnotkun afturbremsunnar

Þó að afturbremsan sé gagnleg til að hægja á hjólinu og halda jafnvægi á litlum hraða ætti hún ekki að vera notuð sem aðalbremsa. Frambremsan hefur meiri stöðvunarkraft en sú aftari og afturbremsan ætti að vera notuð til að styðja við notkun þeirrar fremri. Ef afturbremsan er ofnotuð getur það valdið því að afturhjólið læsist, sem getur leitt til þess að þú missir stjórn á meiri hraða. Að auki dregur það úr stöðvunarkrafti þínum og lengir hemlunarvegalengdina ef þú treystir eingöngu á afturbremsuna.

Hemlað of fast í halla

Þó að það sé í lagi að halla sér aðeins í beygjum getur það haft áhrif á veggripið ef þú hallar þér of mikið á meðan þú bremsar, sem getur valdið því að þú missir jafnvægið og dettir af hjólinu. Reyndu að halda hjólinu eins beinu og hægt er í beygjum og notaðu bremsurnar mjúklega og smám saman áður en þú byrjar að beygja. Æfðu „trail braking“ til að geta bremsað af öryggi í beygjum.

Hvernig þú bætir hemlunarfærni þína

Sama hversu mikla reynslu þú hefur af mótorhjólum er alltaf gott að halda áfram að æfa sig til að bæta færnina. Því meira sem þú æfir hemlun við öruggar aðstæður, þeim mun öruggari verðurðu úti á veginum. Hér eru nokkrar leiðir til að bæta hemlunarfærni þína:

Öruggar æfingar

Markvissar æfingar hjálpa þér að byggja upp hemlunarfærni á stýrðan hátt. Íhugaðu framhaldsnámskeið fyrir mótorhjólamenn eða settu upp þínar eigin æfingar á öruggu svæði. Einbeittu þér að líkamsstöðu, neyðarhemlun, „trail braking“ og að samstilla fram- og afturbremsurnar. Að æfa við mismunandi aðstæður, svo sem í bleytu, mun einnig hjálpa þér að skilja hvernig hemlunargetan breytist.

Aukið sjálfstraust við hemlun

Sjálfstraust byggist upp með endurtekningu og framförum skref fyrir skref. Eftir því sem hemlunartækni verður kunnuglegri munu viðbrögð þín verða eðlislægari og yfirvegaðri. Ef þú ert byrjandi skaltu gefa þér tíma og forðast að flýta námsferlinu. Regluleg æfing mun hjálpa þér að bregðast rólega við í raunverulegum aðstæðum í umferðinni.

Viðhald mótorhjólsins fyrir betri hemlun

Jafnvel þótt þú kunnir að nota bremsurnar á skilvirkan og öruggan hátt mun hemlunargetan versna ef kerfinu er illa viðhaldið. Bremsurnar eru einn mikilvægasti öryggisbúnaður mótorhjólsins svo það skiptir máli að halda þeim í góðu ástandi. Til að tryggja að hemlunarkerfið virki sem skyldi skaltu athuga reglulega eftirfarandi hluti.

Bremsuklossar og diskar

Bremsuklossar og diskar eru lykilhlutar í hemlunarkerfinu. Án þeirra getur mótorhjólið ekki stöðvað á skilvirkan hátt. Bremsuklossar slitna með tímanum og ætti að athuga þá reglulega til að sjá hvort skipta þurfi um þá. Einn einfaldur vísir er slitraufin. Ef vísirinn er horfinn er kominn tími til að skipta um klossa. Íhugaðu að láta fagaðila skipta um klossa og diska ef þörf krefur, eða ef þú vilt gera það sjálfur geturðu fylgt handbókinni okkar um hvernig skipta á um bremsuklossa á mótorhjóli. Það er líka þess virði að þrífa diskana reglulega til að fjarlægja óhreinindi eða raka sem gæti haft áhrif á hemlunargetuna.

Ástand bremsuvökva

Bremsuvökvinn hjálpar til við að tryggja að hemlunarkerfið sé vel smurt og virki sem skyldi. Ef það er of lítið af vökva eða hann er of gamall (sem sést yfirleitt á dökka litnum á honum) getur verið kominn tími til að skipta um hann. Tæmdu forðabúrið af gamla bremsuvökvanum með slöngu og loftunarskrúfu og fylltu svo á með nýjum bremsuvökva. Gættu þess líka að lofta út af bremsunum til að tryggja að þar sé enginn mengaður vökvi eða loftbólur sem gætu haft áhrif á hemlunina. Þegar því er lokið skaltu prófa bremsurnar til að ganga úr skugga um að allt virki rétt. Gott er að gera þetta að minnsta kosti einu sinni á ári.

Grip og loftþrýstingur dekkja

Dekkin eru aðalsnertiflötur þinn við veginn og þú þarft að tryggja að þau hafi nægilegt grip og þrýsting fyrir örugga ferð. Með tímanum slitna dekk og missa þrýsting svo það er mikilvægt að athuga þau reglulega. Mælt er með því að athuga dekkin að minnsta kosti einu sinni í viku eða áður en farið er í langferð. Athugaðu munsturdýpt dekkjanna. Ef slitvísarnir eru horfnir er kominn tími til að skipta um dekk. Athugaðu einnig dekkin til að tryggja að þau séu innan þeirra marka sem framleiðandi gefur upp. Mundu að sum dekk virka betur í þurrki en í bleytu, svo skipuleggðu þig í samræmi við það.

Nokkur ráð að lokum

Að læra að bremsa örugglega á mótorhjóli er nauðsynlegt fyrir öruggan akstur. Þó að skilvirk hemlun krefjist æfingar mun regluleg þjálfun hjálpa þér að verða öruggari ökumaður með tímanum. Hafðu þessi ráð í huga:

• Mundu að hemlunarvegalengdir lengjast á mótorhjólum og þú ættir að sjá fyrir hindranir framundan til að geta bremsað tímanlega og á öruggan hátt.

• Frambremsur hafa mestan stöðvunarkraft á meðan afturbremsur henta best til að stjórna hjólinu og við hægan akstur. Lærðu að nota báðar fyrir öruggustu og skilvirkustu hemlunina.

• Aldrei grípa of snögglega í bremsurnar. Notaðu þær alltaf mjúklega og smám saman til að stöðva á öruggan hátt.

• Þó að ABS-hemlar komi í veg fyrir að hjólin læsist er mikilvægt að treysta ekki eingöngu á þá í stað þess að iðka góða hemlunartækni.

• Aukaþyngd á hjólinu og blautt yfirborð lengja hemlunarvegalengdina svo þú ættir að laga hemlunina að því.

• Viðhaltu hemlunarkerfinu reglulega með því að athuga bremsuklossa, diska, vökva og dekk.

• Æfðu hemlun reglulega á öruggum stað svo þú getir byggt upp sjálfstraust fyrir akstur á veginum.